304 Kalite Paslanmaz Çelik Paslanır mı?
Paylaş
Süt sağım sistemlerinden endüstriyel mutfaklara kadar gıda güvenliğinin temel direği olan 304 kalite paslanmaz çelik, adındaki "paslanmaz" sıfatı nedeniyle genellikle hiçbir koşulda korozyona uğramayacağı varsayılan bir malzemedir. Ancak metalurji biliminde "hiçbir metal tamamen paslanmaz değildir, sadece paslanmaya karşı yüksek dirençlidir" kuralı geçerlidir.
Peki, gıda sınıfının altın standardı olan 304 kalite paslanmaz çelik gerçekten paslanır mı? Eğer paslanıyorsa, bu durum hangi şartlar altında gerçekleşir?
1. 304 Kalite Çeliğin Paslanma Mekanizması
Normal şartlar altında 304 kalite çelik paslanmaz. Bunun sebebi, yapısındaki minimum %18 oranındaki krom elementidir. Krom, havadaki oksijenle birleşerek çeliğin yüzeyinde gözle görülmeyen, ultra ince ve kendini yenileyebilen bir krom oksit (pasif) tabakası oluşturur.
Paslanma reaksiyonunun gerçekleşmesi için bu koruyucu pasif tabakanın fiziksel veya kimyasal olarak yırtılması ve çeliğin altındaki demir moleküllerinin oksijenle doğrudan temas etmesi gerekir.
2. 304 Kalite Çeliğin Paslanmasına Yol Açan 4 Durum
Aşağıdaki zorlu ortamlar ve kullanım hataları, 304 kalite paslanmaz çeliğin koruyucu tabakasını yıkarak paslanma sürecini başlatır:
A. Yoğun Klor ve Çamaşır Suyu Teması
304 kalite çeliğin en büyük düşmanı klorür iyonlarıdır. Çamaşır suyu (sodyum hipoklorit) ve klor içeren ağır temizlik kimyasalları çeliğin yüzeyindeki pasif tabakayı kimyasal olarak deler. Bu durum, çelik yüzeyinde küçük siyah noktalar halinde başlayan ve derinlere inen noktasal korozyona (pitting korozyonu) yol açar.
B. Aşırı Tuz ve Salamura Ortamları
Yüksek konsantrasyonlu tuzlu sular, peynir altı suları veya yoğun salamura sıvıları ile 304 kalite çeliğin uzun süre temas etmesi korozyonu tetikler. Eğer işletmenizde bu tür yoğun tuzlu prosesler varsa, 304 yerine korozyon direnci molibden ile güçlendirilmiş olan 316 kalite paslanmaz çelik tercih edilmelidir.
C. Demir Bulaşması (Kontaminasyon)
Çelik yüzeyine dışarıdan karbon çeliği (adi demir) parçacıklarının bulaşması sık yapılan bir montaj ve bakım hatasıdır.
-
Nasıl Olur? Paslanmaz çelik bir depoyu veya boruyu temizlerken normal demir teller kullanırsanız ya da yakınında spiral taşıyla normal demir kesilirse, havada uçuşan demir tozları paslanmaz çeliğin yüzeyine yapışır.
-
Sonuç: Yüzeye yapışan bu adi demir parçacıkları nemle birleştiğinde hızla paslanır. Oluşan bu dış pas, altındaki koruyucu krom oksit tabakasını da çürüterek paslanmaz çeliğin kendisine sirayet eder.
D. Aşırı Sıcaklık ve Isıl İşlemler
Çelik, kaynak veya yüksek ısıl işlemler esnasında 425 ile 815 derece Santigrat aralığına ısıtıldığında yapısındaki karbon ve krom birleşerek sınır bölgelerinde krom karbür oluşturur (sensitizasyon). Bu durum, sınır bölgelerindeki krom oranını %12'lik kritik sınırın altına düşürerek çeliğin kaynak dikişlerinden paslanmasına sebep olur.
3. Paslanmayı Önlemek İçin Neler Yapılmalıdır?
-
Doğru Kimyasal Seçimi: Temizlikte kesinlikle çamaşır suyu kullanılmamalı; asit bazlı temizlikte ise klorik asit yerine sitrik veya fosforik asitler tercih edilmelidir.
-
Mekanik Hasarlardan Kaçınma: Çelik yüzeyleri fırçalarken demir teller yerine sert plastik fırçalar veya paslanmaz çelik yünleri kullanılmalıdır.
-
Periyodik Pasivasyon: Çelik yüzeyler zaman zaman sitrik asit solüsyonları ile yıkanarak yüzeydeki serbest demir molekülleri uzaklaştırılmalı ve koruyucu krom oksit tabakası taze tutulmalıdır.